Niewiele jest takich dziedzin, w których nasz kraj byłby prekursorem, a polska myśl punktem odniesienia dla reszty świata. Jest tak niewątpliwie w dziedzinie projektowania plakatów, z której polscy twórcy uczynili prawdziwą sztukę. Zjawisko określane „Polską Szkołą Plakatu” jest dziś pojęciem, które na trwałe weszło do światowego słownika sztuki. Niedawne zwycięstwo naszej rodaczki w konkursie na plakat promujący Dzień Europy pokazało, że nadal mamy w tym zakresie wiele do powiedzenia. Tradycje polskiej sztuki plakatu sięgają jednak daleko wstecz.

Początków zainteresowania plakatem w Polsce można szukać, podobnie jak na świecie, pod koniec XIX i na początku XX w. Dziedzina ta od samego początku cieszyła się dużą popularnością wśród naszych twórców, a o jej gwałtownym rozwoju na ziemiach polskich świadczyć może fakt, że pierwsza Międzynarodowa Wystawa Plakatu w 1889 r. miała miejsce w Krakowie.

Nasi twórcy szybko wykształcili sobie własne techniki i charakterystyczny styl, dzięki czemu w XX-leciu międzywojennym polski plakat zaczął odnosić pierwsze sukcesy i zdobywać międzynarodową sławę. Najbardziej cenione nazwiska tego okresu to przede wszystkim Bogdan Nowakowski, Tadeusz Gronowski czy Edmund Bartłomiejczyk, tworzący w stylu Art Deco. Pracą, dzięki której o polskim plakacie zrobiło się naprawdę głośno był „Radion Sam Pierze” Gronowskiego, uznany za jeden z wielkich plakatów pierwszej ćwierci dwudziestego wieku. Praca polskiego artysty zdobyła nagrodę na Międzynarodowej Wystawie Sztuki Dekoracyjnej w Paryżu w roku 1925 i była reprodukowana w Wielkiej Encyklopedii Brockhausa w roku 1933.

Sukcesy po II wojnie światowej
Okres powojenny odznaczył się na polskim plakacie socrealistyczną siermiężnością i ograniczeniami natury politycznej. Warunki, w jakich po II wojnie światowej znaleźli się w Polsce artyści sprawiły jednak, że polski plakat wyrobił sobie najbardziej dla niego charakterystyczną stylistykę. Polską sztukę plakatową tego okresu charakteryzowały przede wszystkim prostota i sarkazm, ale także niezwykłe bogactwo formy. Tym, co łączyło jej najwybitniejszych przedstawicieli, był wysoki poziom artystyczny i przekonanie, że tworzą nie grafikę użytkową, lecz prawdziwą sztukę.

Szybko zaowocowało to światowymi sukcesami i międzynarodowym zainteresowaniem. Na Międzynarodowej Wystawie Plakatu Filmowego w Wiedniu w 1948 roku pięć pierwszych nagród otrzymał za swe prace polski artysta Henryk Tomaszewski. Od tego też momentu zaczęto coraz powszechniej mówić o polskiej szkole plakatu, a artykuły na ten temat znalazły się w wielu prestiżowych pismach, takich jak: szwajcarski “Graphis”, niemiecki “Gebrauchsgraphik”, belgijska “Gazette des Beaux-Arts”, czy amerykański “New York Times”.

Twórcy o światowej sławie
Połowa lat 60. XX wieku to okres, w którym objawiła się cała plejada twórców tzw. Polskiego Stylu. Wśród grafików-plakacistów mistrzem tego rodzaju twórczości stał się Henryk Tomaszewski, którego plakaty teatralne, filmowe i wystawowe takie jak m.in.: „MOOR”, „Król Edyp”, czy “Obywatel Kane” zaliczane są do kanonu światowego plakatu.

Jednym z najbardziej znanych polskich plakacistów i zarazem współtwórcą „Polskiej Szkoły Plakatu” jest Waldemar Świerzy, którego styl przedstawiania twarzy plakatowych bohaterów był tak wyraźny i oryginalny, że nazwano go świerzyzmem. Prace tego twórcy zdobią dziś najbardziej prestiżowe muzea na świecie m.in.: Stedelijk Museum w Amsterdamie, Kunstbiblothek w Berlinie, Ermitaż w Petersburgu, czy Institute of Contemporary Art w Londynie.

Twórcą o równie niepowtarzalnym i powszechnie rozpoznawanym stylu był Jan Lenica, znany jako prekursor plakatu psychodelicznego. Jego plakat pt. „Wozzeck”, stworzony do opery Albana Berga, przedstawiany jest w większości prac dotyczących historii plakatu i określany jako międzynarodowa ikona lat 60.

Innym znakomitym artystą Polskiej Szkoły był także Jan Młodożeniec, którego zestawienia barw nawiązywały do polskiej sztuki ludowej, harmonizując z odręczną, oryginalną typografią. Uchodzący za mistrza plakatu Roman Cieślewicz wzbogacał natomiast tę sztukę o nowoczesną fotografię i kreatywny fotomontaż. Prace obu z nich zdobią dziś muzea i zbiory prywatne na całym świecie.

Za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli „Polskiej Szkoły Plakatu” uważany jest również Franciszek Starowieyski, którego przesycony erotyzmem, barokowy styl i surrealistyczne wizje są nie do pomylenia z czymkolwiek innym. Jedną z prac Starowieyskiego jest obraz „Divina Polonia”, który w 1998 roku zawisł w nowym budynku polskiego przedstawicielstwa przy Unii Europejskiej w Brukseli wywołując wielkie kontrowersje.

Prestiżowe wydarzenia i instytucje
Rosnące znaczenie i światowa popularność „Polskiej Szkoły Plakatu” spowodowały, że w 1966 r. zorganizowane zostało w Warszawie Międzynarodowe Biennale Plakatu, pierwsze na świecie w tej dyscyplinie sztuki. Biennale szybko stało się cyklicznym wydarzeniem cieszącym się uznaniem grafików i krytyków, będąc zarazem oknem wystawowym sztuki plakatowej, z pracami nadsyłanymi z całego świata.

Równie znaczącym wydarzeniem było otwarcie w 1968 roku pierwszego na świecie muzeum plakatu, które do dziś mieści się w pałacu w Wilanowie. Muzeum posiada jedną z największych w świecie kolekcji plakatu artystycznego, liczącą ponad 54 000 tytułów. Znajdują się wśród nich prace najbardziej uznanych polskich twórców, ale też plakaty takich artystów jak: Picasso, Warhol, czy Mucha.

Przy powstaniu tekstu wykorzystano materiały dostępne w portalu Culture.pl